Jedna rodzina, kilka pokoleń i sto lat historii Polski – od wybuchu I wojny światowej po czasy współczesne. „Stulecie Winnych” Ałbeny Grabowskiej najpierw podbiło serca czytelników, a później trafiło na ekran jako jeden z najgłośniejszych seriali historyczno-obyczajowych TVP ostatnich lat. Jeśli po obejrzeniu losów Ani, Mani i kolejnych pokoleń Winnych chcesz wrócić do literackiego oryginału, pojawia się jednak pytanie: od czego właściwie zacząć? Oprócz trzech głównych tomów powstały przecież „Opowiadania” oraz prequel „Początek”. Wszystkie te książki można znaleźć również w Audiotece.
Czego dowiesz się z artykułu?
- Z ilu książek składa się „Stulecie Winnych”;
- od którego tomu najlepiej rozpocząć słuchanie lub czytanie;
- czym różni się kolejność wydawnicza od chronologii wydarzeń;
- o czym opowiadają trzy główne części sagi;
- gdzie w kolejności umieścić „Początek” i „Opowiadania”;
- jak książkowa saga łączy się z serialem TVP;
- które audiobooki „Stulecia Winnych” są dostępne w Audiotece.
Czym właściwie jest „Stulecie Winnych”?
„Stulecie Winnych” to wielopokoleniowa saga rodzinna Ałbeny Grabowskiej, która opowiada o losach rodu Winnych na przestrzeni niemal stu lat. Historia zaczyna się w 1914 roku w podwarszawskim Brwinowie, w chwili narodzin bliźniaczek Ani i Mani, a kończy już w XXI wieku. Na tle ich życia i kolejnych pokoleń autorka pokazuje najważniejsze wydarzenia polskiej historii – I wojnę światową, odzyskanie niepodległości, II wojnę światową, powojenną rzeczywistość, PRL, przemiany 1989 roku i wejście w nowe stulecie.
Siłą sagi jest to, że wielka historia nigdy nie przesłania tu ludzi. Wojny, kryzysy polityczne i społeczne przemiany wpływają na rodzinę Winnych, ale najważniejsze pozostają miłość, małżeństwa, narodziny dzieci, konflikty, zdrady, żałoba i próby utrzymania bliskości mimo kolejnych dramatów. Dzięki temu „Stulecie Winnych” jest jednocześnie opowieścią historyczną, obyczajową i rodzinną kroniką.
Podstawę cyklu tworzą trzy tomy:
Później świat Winnych został rozszerzony o „Opowiadania” oraz prequel „Początek”, który cofa historię do XIX wieku i pokazuje wcześniejsze pokolenia rodu.
Dużą popularność serii przyniosła również ekranizacja TVP. Serial pozwolił historii Winnych dotrzeć do widzów, którzy wcześniej nie znali książek, ale literacki oryginał oferuje znacznie więcej miejsca na rodzinne relacje, myśli bohaterów i szczegóły codzienności. To dlatego po serialu wiele osób wraca właśnie do powieści lub sięga po ich wersje audiobookowe.
Od którego tomu zacząć „Stulecie Winnych”?
Najlepiej od „Stulecie Winnych. Ci, którzy przeżyli”. To pierwszy tom właściwej trylogii i właśnie tutaj Ałbena Grabowska po raz pierwszy przedstawia rodzinę Winnych w formie, która stała się fundamentem całego cyklu.
Historia rozpoczyna się w 1914 roku, wraz z wybuchem I wojny światowej. W podwarszawskim Brwinowie przychodzą na świat bliźniaczki Ania i Mania Winne. Ich narodziny zbiegają się z początkiem epoki, która na dziesięciolecia odmieni losy całej rodziny.
To ważne, ponieważ w serii istnieje również książka zatytułowana „Stulecie Winnych. Początek”, której akcja rozpoczyna się wcześniej – w XIX wieku. Chronologicznie jest więc pierwsza, ale została napisana znacznie później jako prequel.
Jeśli spotykasz rodzinę Winnych po raz pierwszy, lepszym wyborem pozostaje kolejność wydawnicza. Najpierw poznaj główną historię tak, jak została pierwotnie skonstruowana, a dopiero później cofnij się do wcześniejszych pokoleń.
W centrum historii znajdują się bliźniaczki Ania i Mania Winne, ale opowieść szybko rozrasta się na kolejne osoby należące do rodziny. Ich życie toczy się na tle I wojny światowej, odzyskania przez Polskę niepodległości i całego dwudziestolecia międzywojennego. Historia rodzinna nie jest jednak jedynie ilustracją podręcznikowych dat. Winni zakochują się, zawierają małżeństwa, rodzą dzieci, popełniają błędy i próbują budować swoje życie w rzeczywistości, która co kilka lat potrafi całkowicie zmienić zasady.
Pierwszy tom prowadzi bohaterów aż do progu kolejnej katastrofy. W 1939 roku rozpoczyna się II wojna światowa, a Mania sama rodzi bliźniaczki – Kasię i Basię.
„Ci, którzy walczyli” – tom 2. Wojna zmienia wszystko
Po pierwszej części należy od razu sięgnąć po „Stulecie Winnych. Ci, którzy walczyli”.
Drugi tom przenosi rodzinę w najtrudniejszą część XX wieku. Winni mierzą się z niemiecką okupacją, terrorem, głodem, rozłąką i groźbą śmierci. Część bohaterów trafia na front, inni próbują przetrwać w okupowanej Polsce.
Ałbena Grabowska konsekwentnie zestawia tutaj dwie historie – tę pisaną wielkimi literami i tę rozgrywającą się przy rodzinnym stole. Wojna zmienia wszystko, ale nie zatrzymuje życia. Rodzą się dzieci, rozpadają się i powstają związki, a bohaterowie nadal muszą podejmować decyzje dotyczące bliskich.
Koniec II wojny światowej wcale nie oznacza dla rodziny spokojnego finału. Polska wchodzi w nową rzeczywistość polityczną, a wraz z nią pojawiają się represje, inwigilacja i kolejne konflikty.
Drugi tom prowadzi historię przez lata powojenne aż do wydarzeń 1968 roku.
„Ci, którzy wierzyli” – tom 3. Od PRL do XXI wieku
Główną trylogię zamyka „Stulecie Winnych. Ci, którzy wierzyli”.
Tutaj kolejne pokolenia rodziny coraz wyraźniej przejmują opowieść. Polska wciąż się zmienia – pojawiają się realia późnego PRL-u, opozycja demokratyczna, stan wojenny, pierwsze częściowo wolne wybory i wreszcie kapitalistyczna transformacja.
Zmienia się także codzienność. Pojawiają się Peweksy, towary zza żelaznej kurtyny, nowe możliwości, ale również zupełnie nowe problemy. W tle rodzi się świat, który jest już znacznie bliższy współczesnemu czytelnikowi.
To właśnie w trzecim tomie najlepiej widać skalę pomysłu Grabowskiej. Bohaterowie, których poznawaliśmy jako dzieci albo młodych dorosłych, starzeją się, a ich miejsce zajmują córki, synowie i wnuki.
Ostatecznie historia dociera do 2014 roku, czyli dokładnie sto lat po rozpoczęciu pierwszej części.
„Stulecie Winnych. Początek” – prequel czy tom pierwszy?
Tu najłatwiej o zamieszanie.
„Stulecie Winnych. Początek” rzeczywiście rozpoczyna się wcześniej niż „Ci, którzy przeżyli”. Akcja cofa się do 1874 roku, kiedy Antoni Winny osiedla się w Brwinowie i zakochuje w Bronisławie Wielichnowskiej.
Poznajemy więc pokolenie, które w głównej trylogii pełni już rolę starszyzny rodu. Antoni jest cenionym zdunem, Bronia zaradną i szanowaną kobietą, a wokół nich stopniowo buduje się rodzina, której kolejne pokolenia staną się bohaterami właściwej sagi.
Powieść pokazuje życie pod rosyjskim zaborem, rodzinne tragedie, emigrację i dorastanie synów Bronisławy oraz Antoniego. Chronologicznie jest to więc pierwszy rozdział historii Winnych.
Czy warto od niej zaczynać?
Można, jeśli zależy Ci wyłącznie na śledzeniu wydarzeń w kolejności chronologicznej. Przy pierwszym kontakcie z cyklem lepiej jednak pozostawić ją na później. „Początek” został napisany jako rozwinięcie świata, który czytelnik miał już znać. Świadomość tego, kim staną się poszczególne osoby i jak ich decyzje wpłyną na następne pokolenia, dodaje prequelowi dodatkowego znaczenia.
A kiedy sięgnąć po „Stulecie Winnych. Opowiadania”?
Po zakończeniu trylogii warto sięgnąć po „Stulecie Winnych. Opowiadania”.
To uzupełnienie głównej historii, a nie jej klasyczny czwarty tom. Ałbena Grabowska wraca w nim do znanych bohaterów i wydarzeń, ale pokazuje historie, na które wcześniej nie było miejsca.
Czytelnik może między innymi dowiedzieć się więcej o losach Kazimierza, męża Ani, oraz wrócić do rodziny podczas dramatycznej Wigilii 1943 roku. Zbiór poszerza historie bohaterów i pozwala zobaczyć część wydarzeń z dodatkowych perspektyw.
Najwięcej satysfakcji daje więc po poznaniu głównej trylogii. W przeciwnym razie część nazwisk, relacji i nawiązań może nie mieć jeszcze odpowiedniego ciężaru.
W jakiej kolejności słuchać „Stulecia Winnych”?
Jeżeli seria jest dla Ciebie nowa, proponowana kolejność wygląda następująco:
| Kolejność | Audiobook | Rola w serii | Lektor | Długość |
| 1 | „Ci, którzy przeżyli” | tom 1 głównej trylogii | Paulina Raczyło | 11 godz. 10 min |
| 2 | „Ci, którzy walczyli” | tom 2 głównej trylogii | Paulina Raczyło | 10 godz. 54 min |
| 3 | „Ci, którzy wierzyli” | tom 3 głównej trylogii | Paulina Raczyło | 11 godz. 28 min |
| 4 | „Stulecie Winnych. Opowiadania” | uzupełnienie historii | Małgorzata Lewińska | 10 godz. 34 min |
| 5 | „Stulecie Winnych. Początek” | prequel rodu Winnych | Weronika Humaj | 10 godz. 5 min |
Taka kolejność pozwala najpierw przeżyć opowieść w rytmie zaplanowanym przez autorkę, a później wrócić do jej świata i odkrywać brakujące elementy rodzinnej układanki.
Jeżeli natomiast znasz już serial albo przeczytałeś trylogię i interesuje Cię wyłącznie chronologia rodziny Winnych, możesz zacząć od „Początku”, a następnie przejść do trzech podstawowych tomów. „Opowiadania” nadal najlepiej zostawić na koniec.
Książki i serial TVP – jak bardzo są ze sobą związane?
Serial „Stulecie Winnych” zadebiutował w TVP1 w 2019 roku i był emitowany do 2022 roku. Powstały cztery sezony i 52 odcinki.
To adaptacja oparta przede wszystkim na trzytomowej sadze, ale – jak w przypadku większości rozbudowanych ekranizacji – nie jest przeniesieniem książek scena po scenie. Serial potrzebował własnego rytmu, rozbudowywał wybrane wątki i inaczej rozkładał akcenty między bohaterami.
Pierwszy sezon rozpoczyna się, podobnie jak właściwa trylogia, w 1914 roku. Drugi prowadzi Winnych przez II wojnę światową i pierwsze lata powojenne. Trzeci obejmuje przede wszystkim lata 1956-1976, a czwarty skupia się na okresie od drugiej połowy lat 70. do przełomu 1989 roku.
W obsadzie znaleźli się między innymi Kinga Preis jako Bronisława Winna, Jan Wieczorkowski jako Stanisław Winny, Roman Gancarczyk jako Antoni Winny, Arkadiusz Janiczek jako Władysław Winny, Karolina Bacia jako Mania oraz Weronika Humaj jako Ania.
Sama Ałbena Grabowska podaje, że serial osiągał widownię na poziomie około 3 milionów widzów. Popularność telewizyjnej wersji sprawiła, że dla wielu osób to właśnie serial, a nie książka, stał się pierwszym spotkaniem z rodziną Winnych.
Czy warto sięgać po książki, jeśli znasz serial?
Zdecydowanie nie jest to powtarzanie dokładnie tej samej historii!
Saga daje przede wszystkim znacznie więcej miejsca na rodzinne zależności i wewnętrzne przeżycia bohaterów. Sto lat historii oznacza ogromną liczbę wydarzeń, więc czterosezonowy serial siłą rzeczy musiał część materiału skrócić, połączyć albo inaczej rozłożyć.
W książkach mocniej czuć również zamysł, który stał za całą sagą – historia Polski oglądana jest nie z perspektywy wielkich polityków, lecz przez kuchnię, dom, małżeństwa, narodziny, pogrzeby i codzienne wybory jednej rodziny.
Grabowska wprowadza przy tym do świata fikcyjnych Winnych autentyczne postacie związane z Brwinowem i jego okolicami. Pojawia się między innymi Jarosław Iwaszkiewicz, a także Stanisław Lilpop, Zygmunt Bartkiewicz czy fizyk Wacław Werner. Granica pomiędzy kroniką rodzinną a historycznym tłem pozostaje więc celowo płynna.
Dla widza serialu książki są w efekcie trochę jak powrót do znajomego domu, w którym nagle można otworzyć drzwi do pomieszczeń wcześniej niewidocznych na ekranie.
Ponad 50 godzin z rodziną Winnych w Audiotece
Jeśli połączyć trzy główne tomy, „Opowiadania” oraz „Początek”, audiobookowa podróż z rodziną Winnych zajmuje ponad 54 godziny.
To sporo, ale trudno o serię, do której długi format pasowałby bardziej. W końcu jej podstawowym pomysłem jest właśnie upływ czasu – poznajemy bohaterów jako dzieci, obserwujemy ich dorastanie, starzenie się i kolejne pokolenia zajmujące ich miejsce.
Trzy główne tomy dodatkowo łączy głos Pauliny Raczyło, co pomaga zachować ciągłość przez ponad trzy dekady audiobookowej opowieści. Późniejsze uzupełnienia mają już własne interpretacje – „Opowiadania” czyta Małgorzata Lewińska, a „Początek” Weronika Humaj. I właśnie od „Ci, którzy przeżyli” najlepiej uruchomić pierwszy rozdział. Rok 1914, Brwinów, narodziny Ani i Mani. Reszta to już całe stulecie.
FAQ
Od którego tomu należy zacząć serię „Stulecie Winnych”?
Serię „Stulecie Winnych” najlepiej rozpocząć od „Ci, którzy przeżyli”, czyli pierwszego tomu właściwej trylogii. Następnie należy sięgnąć po „Ci, którzy walczyli” i „Ci, którzy wierzyli”.
Czy „Stulecie Winnych. Początek” jest pierwszym tomem serii?
„Stulecie Winnych. Początek” jest prequelem i chronologicznie przedstawia najwcześniejsze wydarzenia, rozpoczynające się w 1874 roku. Został jednak napisany po głównej trylogii, dlatego przy pierwszym kontakcie z serią warto przeczytać lub przesłuchać go później.
Ile tomów ma główna saga „Stulecie Winnych”?
Główna saga „Stulecie Winnych” składa się z trzech tomów: „Ci, którzy przeżyli”, „Ci, którzy walczyli” oraz „Ci, którzy wierzyli”. Historię uzupełniają także „Stulecie Winnych. Opowiadania” i prequel „Stulecie Winnych. Początek”.
Czy audiobooki „Stulecie Winnych” są dostępne w Audiotece?
W Audiotece dostępne są trzy główne tomy sagi, „Stulecie Winnych. Opowiadania” oraz „Stulecie Winnych. Początek”. Podstawową trylogię czyta Paulina Raczyło, „Opowiadania” Małgorzata Lewińska, a „Początek” Weronika Humaj.
Ile sezonów ma serial „Stulecie Winnych”?
Serial „Stulecie Winnych” liczy cztery sezony i 52 odcinki. Produkcja TVP była emitowana w latach 2019-2022 i powstała na motywach trzytomowej sagi Ałbeny Grabowskiej.
