Smoki, wojny między królestwami, śmiertelne próby, bohaterki odkrywające własną moc i mężczyźni, którzy najpierw chcieliby wbić im nóż pod żebra, a kilkaset stron później są gotowi spalić dla nich cały świat. Romantasy korzysta ze znanych motywów, ale robi to z rozmachem, dzięki któremu książki tego gatunku sprzedają się dziś w milionach egzemplarzy. Dlaczego tak chętnie czytają je dorosłe kobiety? Premiera audiobooka „Threshing Day. Dzień Odsiewu” Rebekki Yarros to dobry moment, by przyjrzeć się fenomenowi romantasy. Tom oznaczony jako 3.5 nie kontynuuje bezpośrednio wydarzeń po „Onyx Storm. Onyksowej burzy”. Zamiast tego wraca do jednego z najważniejszych rytuałów w świecie „Empireum” i pokazuje Dzień Odsiewu z perspektywy trzynastu znanych bohaterów.

Czego dowiesz się z artykułu?

• czym jest romantasy i dlaczego trudno nazwać je zupełnie nowym gatunkiem;
• jak duży biznes wyrósł wokół fantastycznych romansów;
• dlaczego ich odbiorczyniami nie są wyłącznie nastolatki;
• co z tym fenomenem ma wspólnego pokolenie wychowane na „Harrym Potterze”, „Zmierzchu” i fantasy YA;
• dlaczego tak dobrze działają motywy enemies to lovers i zakazanej miłości;
• jak BookTok, kolekcjonerskie wydania i społeczności fanowskie zamieniają premierę książki w globalne wydarzenie.

Romantasy – co właściwie kryje się pod tą nazwą?

Najprostsza definicja brzmi: romantasy łączy fantasy z romansem w taki sposób, że oba elementy są istotne dla historii.

Bohaterka może próbować uratować królestwo, wygrać wojnę, przetrwać w akademii wojskowej albo opanować niebezpieczną moc. Równolegle rozwija się jednak relacja uczuciowa, która nie jest tylko dodatkiem do głównej fabuły.

Do jednego worka trafiają więc bardzo różne książki. Jedne przypominają klasyczne fantasy z rozbudowanym światem i romansem w centrum emocjonalnym. Inne są przede wszystkim romansami, którym smoki, fae, magia i królewskie intrygi zapewniają efektowną scenografię.

Samo połączenie nie jest jednak literacką rewolucją wynalezioną przez TikToka. Baśnie, powieści gotyckie, romanse i fantastyka od dawna opowiadają o przekraczaniu granic rzeczywistości, spotkaniu z kimś zakazanym oraz uczuciu poddanym ekstremalnej próbie.

Nowe są przede wszystkim skala zjawiska, jego nazwa oraz sposób, w jaki rynek nauczył się te historie promować i sprzedawać.

2,7 miliona egzemplarzy w tydzień. Romantasy przestało być niszą

Jednym z najgłośniejszych symboli tego zjawiska pozostaje Rebecca Yarros. Według danych jej wydawcy „Onyx Storm”, trzeci tom cyklu „Empireum”, sprzedał się w liczbie 2,7 mln egzemplarzy w pierwszym tygodniu. Circana BookScan odnotowała około 1,3 mln drukowanych egzemplarzy dwóch wydań w monitorowanych przez siebie amerykańskich punktach sprzedaży. Różnica wynika z zakresu zbieranych danych.

Takie wyniki nie biorą się wyłącznie z zainteresowania jedną serią. Romantasy stało się jednym z najważniejszych zjawisk współczesnego rynku książki. Największe nazwiska działają dziś jak osobne marki, a premiery kolejnych tomów przypominają wydarzenia znane wcześniej z kina, seriali i branży gier.

Dobrym przykładem jest Sarah J. Maas. Według Bloomsbury jej książki sprzedały się już w ponad 75 mln egzemplarzy i zostały wydane w 40 językach.

To ważna zmiana: bestsellerowa seria fantasy nie jest już wyłącznie książką czekającą na wynik sprzedaży. Ma własny fandom, edycje kolekcjonerskie, gadżety, wydarzenia premierowe i społeczność gotową zamawiać kolejne części jeszcze przed pojawieniem się pierwszych recenzji.

Podobny mechanizm działa w przypadku „Empireum”. „Threshing Day” nie jest czwartym głównym tomem serii, lecz zbiorem trzynastu historii uzupełniających jej świat. Mimo to premiera została potraktowana jak duże wydarzenie, bo fani nie czekają już wyłącznie na dalszy ciąg głównej fabuły. Chcą poznawać przeszłość drugoplanowych bohaterów, ich smoki, relacje oraz wybory, które ukształtowały ich przed spotkaniem z Violet.

Dlaczego te książki tak łatwo wciągają?

Romantasy nie musi za każdym razem wymyślać zupełnie nowego rodzaju historii. Jego siła często polega na umiejętnym wykorzystywaniu tropów, które czytelniczki dobrze znają i zwyczajnie lubią.

Odbiorczyni mniej więcej wie, czego może się spodziewać. Nie wie jednak, w jaki sposób autor doprowadzi ją do długo wyczekiwanego momentu.

Najczęściej działają tu konkretne mechanizmy:

• Enemies to lovers – bohaterowie zaczynają jako przeciwnicy, dlatego każda kolejna oznaka zaufania staje się emocjonalną nagrodą.
• Forbidden love – uczucie jest zakazane przez rodzinę, politykę, konflikt między królestwami, klątwę albo pochodzenie bohaterów.
• Slow burn – napięcie rozwija się przez setki stron, a drobny gest może znaczyć więcej niż natychmiastowa deklaracja miłości.
• Morally grey hero – partner bohaterki jest groźny i niejednoznaczny, ale z czasem odsłania bardziej wrażliwą stronę.
• Ukryta moc bohaterki – pozornie słaba albo niedoceniana postać odkrywa zdolność mogącą zmienić los całego świata.
• Forced proximity – przeciwnicy zostają zmuszeni do wspólnej podróży, treningu, walki lub zawarcia sojuszu.
• Wysoka stawka – romans rozwija się podczas wojny, walki o tron, śmiertelnych zawodów albo nadciągającej katastrofy.
• Cliffhangery – odpowiedź na jedno pytanie otwiera kilka następnych, a tom kończy się dokładnie wtedy, gdy najbardziej potrzebujemy wyjaśnienia.

Powtarzalność nie musi być wadą. Trop stanowi rodzaj umowy pomiędzy autorem a odbiorcą. Wiemy, że smok w końcu przyleci – i właśnie dlatego na niego czekamy.

Magia pozwala przeżyć emocje w większej skali

W realistycznym romansie konflikt może wynikać z różnicy charakterów, zdrady, nieporozumienia lub życiowego wyboru. W romantasy ten sam problem można powiększyć do rozmiarów całego królestwa.

Partner nie pochodzi po prostu z innego środowiska – jest dziedzicem wrogiego tronu. Rodzina nie sprzeciwia się związkowi – zawarcie go może rozpocząć wojnę. Bohaterka nie przechodzi wyłącznie kryzysu tożsamości – odkrywa moc zdolną zniszczyć miasto.

Fantastyczny świat materializuje emocje. Strach może przyjąć postać potwora, utrata kontroli staje się niebezpieczną magią, a zakochanie oznacza dosłowne zawarcie więzi silniejszej od politycznych sojuszy.

Dlatego określenie romantasy jako „romansu ze smokami” pomija sporą część jego atrakcyjności. Smok jest efektowny, ale naprawdę chodzi o możliwość podkręcenia każdego uczucia o kilka poziomów.

Doskonale widać to w „Empireum”. Więź jeźdźca ze smokiem nie jest ozdobnikiem. Decyduje o miejscu bohatera w świecie, jego możliwościach, przyszłości, a niekiedy również o życiu. W „Threshing Day” ten moment zostaje pokazany z trzynastu różnych perspektyw: między innymi Xadena, Rhiannon, Daina, Liama, Ridoca, Sawyera, Imogen, Miry, Brennana, Sloane i Aarica.

Zamiast pytać, czy romantasy jest „dobrą literaturą”, zapytajmy, po co je czytamy

Ciekawą perspektywę proponuje rozmowa „Romantasy: dlaczego dorosłe kobiety czytają o smokach, magii i toksycznej miłości?” z podcastu „Pierwsza randka”. Gościnią Natalii Kusiak jest w niej literaturoznawczyni i felietonistka Agnieszka Budnik.

Zamiast ustawiać romantasy w szkolnym pojedynku „literatura dobra kontra literatura zła”, rozmówczynie pytają o coś znacznie ciekawszego: jaką funkcję spełniają te historie i dlaczego tak wiele kobiet właśnie teraz ich potrzebuje?

Literatura gatunkowa może być przestrzenią odpoczynku, ucieczki oraz realizowania w wyobraźni scenariuszy niedostępnych w codziennym życiu. Budnik określa ją jako rodzaj „laboratorium fikcji”, w którym można bezpiecznie sprawdzić, co by się stało, gdyby zasady rzeczywistości na chwilę przestały obowiązywać.

Fantazja nie jest więc przeciwieństwem poważnej refleksji. Czasem dopiero fantastyczny świat pozwala wyraźnie opowiedzieć o pragnieniu wolności, potrzebie sprawczości, pożądaniu, lęku przed utratą kontroli czy marzeniu o byciu dla kogoś najważniejszą osobą na świecie.

Dorosła bohaterka chce sama uratować świat

Jedna z najważniejszych różnic pomiędzy klasycznymi baśniami a sporą częścią współczesnego romantasy tkwi po stronie protagonistki.

Owszem, nadal pojawiają się potężni i tajemniczy partnerzy. Bohaterka może ich kochać, potrzebować oraz budować z nimi sojusz. Coraz rzadziej jednak jej jedynym zadaniem jest czekanie, aż ktoś wyciągnie ją z zamku.

To ona przechodzi trening, odkrywa magię, popełnia błędy, walczy i podejmuje decyzje polityczne. Może rządzić, zdradzać, ratować innych i ponosić konsekwencje swoich wyborów. Romans jest częścią jej historii, ale nie zawsze stanowi jej jedyny cel.

Fantazja nie polega już wyłącznie na tym, że zjawi się idealny książę. Jest nią również możliwość stania się osobą, której decyzje mają realne znaczenie.

Ten model trafia szczególnie mocno do dorosłych czytelniczek. Wiele z nich dorastało z „Harrym Potterem”, „Zmierzchem”, „Igrzyskami śmierci” i wielkimi cyklami fantasy YA. Nie porzuciły potrzeby odwiedzania innych światów, ale oczekują dziś od nich dojrzalszych emocji, pożądania oraz bohaterek, które same wybierają własną drogę.

Dlaczego niebezpieczny bohater działa w książce?

Groźny, niejednoznaczny mężczyzna jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych archetypów romantasy. Może być zabójcą, dowódcą armii, następcą tronu albo kimś, przed kim bohaterka rozsądnie powinna uciekać.

Fikcja tworzy jednak bezpieczny dystans. Czytelniczka może obserwować niebezpieczeństwo bez ponoszenia jego rzeczywistych konsekwencji. Wie również coś, czego bohaterka często jeszcze nie wie: znajduje się w romansie.

Konwencja obiecuje przemianę, odkrycie ukrytych motywów albo ujawnienie, że pod warstwą groźnych zachowań kryje się człowiek zdolny do bezwarunkowego oddania.

Nie oznacza to, że odbiorczyni chciałaby spotkać podobnego partnera w prawdziwym życiu. Fantazja i życiowy wzorzec nie są tym samym. Można lubić thrillery bez potrzeby spotkania seryjnego mordercy i romantasy bez marzeń o zamieszkaniu z dwustuletnim księciem cienia.

Pozostaje jednak ważne pytanie: co dzieje się, gdy kontrola, obsesja, zazdrość czy przemoc są bez przerwy przedstawiane jako pierwszy etap drogi do największej miłości życia?

Nie chodzi o cenzurowanie fantazji. Warto jedynie pamiętać, że działa ona właśnie dlatego, że czasowo zawiesza reguły rzeczywistości.

BookTok nie stworzył romantasy, ale dał mu idealną maszynę sprzedażową

Dlaczego jedna historia o smoczych jeźdźcach sprzedaje miliony egzemplarzy, podczas gdy setki podobnych książek przechodzą niemal niezauważone?

Nie istnieje jeden przycisk pozwalający stworzyć bestseller. Romantasy wyjątkowo dobrze nadaje się jednak do komunikowania w mediach społecznościowych. Zamiast streszczać rozbudowaną fabułę, wystarczy kilka haseł:

• smoki;
• akademia wojskowa;
• enemies to lovers;
• groźny i niejednoznaczny bohater;
• zakazane uczucie;
• wysoka temperatura romansu.

Czytelnik w kilka sekund wie, czy dana książka odpowiada jego upodobaniom.

BookTok dodaje do tego emocjonalną rekomendację. Popularne nagrania rzadko ograniczają się do odpowiedzi na pytanie „o czym jest książka?”. Pokazują płacz po zakończeniu, szok po zwrocie akcji, zaznaczone cytaty, reakcje na śmierć bohatera i teorie dotyczące następnego tomu.

Literatura staje się przeżyciem wspólnotowym. Skoro wszyscy rozmawiają o określonej serii, rośnie potrzeba nadrobienia jej, by móc uczestniczyć w dyskusji. Popularność zaczyna napędzać kolejną popularność.

Książka przestaje być tylko książką

W romantasy szczególnie dobrze widać kolekcjonerską stronę współczesnego rynku wydawniczego. Barwione brzegi, metaliczne zdobienia, alternatywne okładki, limitowane nakłady i dodatki sprawiają, że część fanów kupuje więcej niż jedną wersję tego samego tytułu.

Przy premierze „Onyx Storm” mechanizm ten osiągnął ogromną skalę. Wydanie deluxe otrzymało dwumilionowy pierwszy nakład, księgarnie organizowały nocne wydarzenia, a Barnes & Noble sprzedało w pierwszym tygodniu ponad 200 tys. drukowanych egzemplarzy różnych wydań.

To atmosfera, którą wielu dzisiejszych dorosłych czytelników pamięta z premier kolejnych tomów „Harry’ego Pottera”: oczekiwanie do północy, wspólnota fanów i poczucie, że książkę trzeba mieć natychmiast, zanim internet zdradzi najważniejsze zwroty akcji.

Dziś do nocnej kolejki dołączyły preorder, unboxing, TikTok i film prezentujący barwione brzegi. Forma się zmieniła, ale potrzeba wspólnego oczekiwania pozostała ta sama.

Nie kupujemy jednego tytułu, ale bilet do całego świata

Największe hity romantasy są zwykle seriami. Pierwszy tom nie musi więc zarobić wyłącznie na sobie. Ma sprawić, że odbiorca przywiąże się do bohaterów, zacznie tworzyć teorie, wybierze ulubioną parę i będzie czekać na dalszy ciąg.

„Onyx Storm” było trzecim tomem „Empireum”. Jego rekordowa sprzedaż nie zaczęła się w dniu premiery, ale była efektem budowania społeczności wokół „Fourth Wing” i „Iron Flame”.

„Threshing Day” pokazuje kolejny etap rozwoju takiego uniwersum. Nie przesuwa głównej historii naprzód, ale poszerza świat i pozwala spojrzeć na znane wydarzenia oczami innych postaci. Oficjalnie jest zbiorem towarzyszącym, a nie dalszym ciągiem historii Violet i Xadena. Najlepiej potraktować go jako tom 3.5 i sięgnąć po niego po „Onyx Storm”.

Dla fanów to nie „wypełniacz” pomiędzy kolejnymi tomami, lecz okazja do ponownego wejścia do świata, który zdążył już stać się dobrze znanym miejscem.

„Threshing Day” w Audiotece: trzynaście historii i jedna zasada

W Dniu Odsiewu przyszli jeźdźcy Uczelni Wojskowej Basgiath próbują zdobyć lojalność smoka. Nie wystarczy jednak odwaga ani dobre przygotowanie. Ostateczna decyzja należy do stworzeń, które mogą wybrać człowieka, odrzucić go albo zabić.

Rebecca Yarros wraca do tego rytuału w trzynastu opowiadaniach poświęconych bohaterom znanym z „Empireum”. Wśród nich znaleźli się Xaden Riorson, Rhiannon Matthias, Dain Aetos, Liam Mairi, Ridoc Gamlyn, Sawyer Henrick, Garrick Tavis, Imogen Cardulo, Bodhi Durran, Mira i Brennan Sorrengail, Aaric Graycastle oraz Sloane Mairi.

Każda z tych postaci wchodzi do Doliny Odsiewu z inną historią, słabościami i oczekiwaniami. Wszystkich obowiązuje jednak ta sama zasada: nie umierać.

Audiobook „Threshing Day. Dzień Odsiewu” w interpretacji Magdaleny Kumorek trwa 5 godzin i 52 minuty.

Wejdź do Doliny Odsiewu i poznaj historie bohaterów „Empireum”, zanim ich losy połączyły się z historią Violet.

👉Posłuchaj audiobooka: Threshing Day. Dzień Odsiewu. Empireum. Tom 3.5 – Audiobook – Rebecca Yarros – Wydawnictwo Filia | Audioteka

Czy wszystkie romantasy są do siebie podobne?

Trochę tak – i jest to część tego biznesu.

Gdy czytelnicy masowo reagują na magiczne akademie, mrocznych książąt, smoki i wojowniczki odkrywające własną moc, rynek szybko dostarcza więcej opowieści opartych na podobnych elementach.

Nie oznacza to automatycznie, że wszystkie książki są identyczne. Trop jest raczej obietnicą określonego rodzaju emocji niż gotową fabułą. Dwie historie mogą korzystać z motywu enemies to lovers, a jednocześnie zupełnie inaczej rozwijać relację bohaterów.

Problem zaczyna się dopiero wtedy, gdy trop zastępuje opowieść. Jeżeli książkę można w całości opisać pięcioma hasłami z TikToka, odbiorca po pewnym czasie zaczyna dostrzegać konstrukcję zamiast bohaterów i świata.

Popularność romantasy mówi jednak o realnej potrzebie czytelniczek. Chcą historii oferujących ucieczkę od codzienności, silne emocje, wspólnotę fanowską i bohaterki, które nie muszą wybierać pomiędzy miłością a własną sprawczością.

Czasami odpowiedź na pytanie, dlaczego czytamy o smokach, jest bardzo prosta: bo rzeczywistość nie zawsze daje nam emocje w odpowiednio dużej skali.

FAQ

Co to jest romantasy?

Romantasy to określenie książek łączących fantasy z romansem. Relacja uczuciowa jest jednym z głównych motorów fabuły, ale istotną rolę odgrywają również magia, wojny, fantastyczne krainy, potwory i walka o władzę.

Czy romantasy czytają głównie nastolatki?

Nie. Część tytułów jest kierowana do odbiorców YA, ale dużą grupę czytelniczek stanowią dorosłe kobiety. Wiele z nich dorastało z fantastyką młodzieżową, a dziś szuka podobnych światów połączonych z dojrzalszymi emocjami i romansem.

Dlaczego enemies to lovers jest tak popularne?

Trop pozwala długo budować napięcie. Bohaterowie zaczynają od konfliktu, dlatego każda zmiana ich relacji – pierwszy moment zaufania, obrona drugiej osoby czy ujawnienie uczuć – staje się emocjonalną nagrodą.

Czy „Threshing Day” jest czwartym tomem „Empireum”?

Nie. To zbiór trzynastu opowiadań uzupełniających świat serii. Nie kontynuuje bezpośrednio wydarzeń po „Onyx Storm” i jest oznaczany jako tom 3.5.

Kiedy najlepiej poznać „Threshing Day”?

Najlepiej po trzech głównych tomach: „Fourth Wing. Czwartym Skrzydle”, „Iron Flame. Żelaznym płomieniu” i „Onyx Storm. Onyksowej burzy”. Niektóre historie mogą zdradzać elementy wcześniejszej fabuły.

Gdzie można posłuchać „Threshing Day. Dzień Odsiewu”?

Polski audiobook jest dostępny w Audiotece. Czyta go Magdalena Kumorek, a nagranie trwa 5 godzin i 52 minuty. Za przekład odpowiada Iga Wiśniewska, a wydawcą jest Wydawnictwo Filia.