Nie żyje Wiesław Myśliwski. Żegnamy wybitnego twórcę polskiej literatury. Jego dzieła wciąż żyją w audio

Polskie środowisko literackie pogrążyło się w żałobie. Zaledwie kilka dni po swoich 94. urodzinach odszedł od nas Wiesław Myśliwski – wybitny prozaik, dwukrotny laureat Nagrody Literackiej „Nike” i jeden z największych twórców w historii polszczyzny. Najlepszym sposobem na uczczenie pamięci mistrza jest obcowanie z jego twórczością, która dzięki doskonałym realizacjom audio dostępnym w Audiotece, zyskuje zupełnie nowy wymiar.

Myśliwski – Pisarz z chłopskim rodowodem 

Wiesław Myśliwski był pisarzem wyjątkowym. Znawcy literatury opisywali go jako twórcę, który czerpiąc ze źródeł chłopskiego doświadczenia i żywej mowy, opowiadał o sprawach uniwersalnych i prawach rządzących ludzką egzystencją. Jego proza, choć głęboko zakorzeniona w wiejskiej tradycji, przekraczała granice lokalności, dotykając kwestii absolutnie ponadczasowych.

Urodził się 25 marca 1932 roku w Dwikozach koło Sandomierza. Wychowywał się w rodzinie o bogatym zapleczu doświadczeń – ojciec był oficerem (brał udział w wojnie 1920 roku) i urzędnikiem, matka natomiast działała w ruchu ludowym. Jak sam Myśliwski wspominał w wykładzie „Pisarz do wynajęcia”: „Urodziłem się na wsi i do czasu pójścia do szkoły średniej zdążyłem nasycić się chłopskim światem, który wówczas jeszcze istniał. Tego świata w zasadzie nigdy nie porzuciłem”.

Po wojnie Myśliwski uczył się w Sandomierzu, a następnie ukończył polonistykę na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Swoją ścieżkę zawodową związał z rynkiem wydawniczym i prasą literacką – pracował w Ludowej Spółdzielni Wydawniczej, wieloletnio kierował redakcją kwartalnika „Regiony” i redagował dwutygodnik „Sycyna”.

Twórczość, która zachwyciła świat 

Jego literacki debiut powieściowy to „Nagi sad” z 1967 roku. Później przyszły kolejne, niezwykle cenione książki: „Pałac”, dramat „Klucznik”, a także epopeja chłopskiego losu – „Kamień na kamieniu”. Największe uznanie i historyczne sukcesy przyniosły mu jednak powieści „Widnokrąg” oraz „Traktat o łuskaniu fasoli”. Za obie te książki – kolejno w 1998 i 2006 roku – Myśliwski został uhonorowany Nagrodą Literacką „Nike”.

Twórczość Myśliwskiego zdobyła rzesze czytelników nie tylko w Polsce, ale i na całym świecie. Jego dzieła przetłumaczono na kilkadziesiąt języków, m.in. na angielski, niemiecki, francuski, hiszpański, włoski czy hebrajski. Był on laureatem prestiżowych nagród we Francji i Stanach Zjednoczonych, a w kraju uhonorowano go wieloma odznaczeniami, w tym Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Adaptacji jego dzieł podejmowali się wybitni twórcy teatru i kina, tacy jak Kazimierz Dejmek, Izabella Cywińska czy Wojciech Marczewski.

Dzieła Mistrza do posłuchania w Audiotece 

Choć Wiesław Myśliwski publikował rzadko, zgodnie ze swoim przekonaniem, że pisać należy tylko wtedy, gdy „nie ma się już żadnego innego wyjścia”, każda jego książka była wielkim literackim wydarzeniem. Dziś, aby obcować z geniuszem pisarza, możemy sięgnąć nie tylko po tradycyjne wydania papierowe, ale również po znakomite realizacje audio, które dostępne są w serwisie Audioteka. Wśród nich na szczególną uwagę zasługują dwa tytuły wydane przez ZNAK:

• „Ostatnie rozdanie„ – To blisko 18-godzinny, pełny audiobook z fenomenalną interpretacją Roberta Więckiewicza. Powieść ta jest swoistym dziełem totalnym, w którym autor stara się objąć całość ludzkiego doświadczenia i dotknąć tajemnicy bytu. Filozoficzna, wielowymiarowa historia nie moralizuje, lecz skłania do głębokich refleksji nad przemijalnością, pamięcią, miłością oraz losem zawieszonym między przypadkiem a koniecznością.
• „Złodziej” (słuchowisko) – Trwające ponad półtorej godziny wydarzenie literackie i teatralne nagrane na żywo z udziałem publiczności podczas Festiwalu Stolica Języka Polskiego w Szczebrzeszynie w 2023 roku. W tej brawurowej interpretacji usłyszymy plejadę wybitnych polskich aktorów: Grażynę Barszczewską, Jerzego Radziwiłłowicza, Roberta Więckiewicza, Adama Ferency’ego oraz Michała Wójtowicza. Słuchowisko to udowadnia, że dramaty Myśliwskiego to równie uniwersalne teksty co jego powieści. Opowiada o odpowiedzialności człowieka za zło, nieuchronności historii i zderzeniu starego świata z nowym.

Śmierć Wiesława Myśliwskiego to strata nie do wyrównania dla polskiej kultury. Pozostawił po sobie jednak twórczość, w której jego mądrość, refleksyjność i głębokie zrozumienie człowieka będą żyć wiecznie.

Znane cytaty z literackich dzieł Wiesława Myśliwskiego, które zostaną z nami na zawsze

1. „Cały świat jest jedną mową. Gdybyś tak się w ten świat dobrze wsłuchał, mógłbyś nawet usłyszeć, co sto lat temu mówili, może tysiące. Bo słowa śmierci nie znają”. („Kamień na kamieniu”)
2. „Ile niewypowiedzianych słów przepadło na zawsze. A może ważniejsze były od tych wszystkich wypowiedzianych”. („Traktat o łuskaniu fasoli”)
3. „Prawdziwa miłość jest raną. I tylko tak ją można odnaleźć w sobie, gdy czyjś ból boli człowieka jako jego ból”. („Traktat o łuskaniu fasoli”)
4. „Nie ma czegoś takiego jak przypadek. Cóż to bowiem jest przypadek? To tylko usprawiedliwienie tego, czego nie jesteśmy w stanie zrozumieć”. („Traktat o łuskaniu fasoli”)
5. „Że szczęścia należy szukać w sobie, a nie naokoło. Że nikt go człowiekowi nie da, jak sam sobie go nie da. Że szczęście jest nieraz bliziutko, może w tej ubogiej izbie, gdzie się całe życie żyje, a ludzie Bóg wie gdzie go szukają”. („Kamień na kamieniu)
6. „Bo najciężej jest ruszyć. Nie dojść, ale ruszyć. Dać ten pierwszy krok. Bo ten pierwszy krok nie jest krokiem nóg, lecz serca. To serce najpierw rusza, a dopiero nogi za nim zaczynają iść. A na to nie tylko trzeba siły, ale i przeznaczenia, żeby przemóc serce i powiedzieć, to ruszam.” („Widnokrąg”)
7. „A że żyć, żyłem, jak się dało czy musiało, to widocznie inaczej się nie dało, bo nikt przecież nie żyje, jak by chciał. A zresztą gdyby nawet się dało, jak by człowiek chciał, czy byłoby mu lepiej? Nigdy nie wiadomo, czy tak jak człowiek by chciał, nie byłoby akurat gorzej. To może każdy ma nie tylko takie życie, jakie ma, ale i najlepsze, jakie mógłby mieć.” („Kamień na kamieniu”)
8. „(…) bo najciężej jest ruszyć. Nie dojść, ale ruszyć. Dać ten pierwszy krok. Bo ten pierwszy krok nie jest krokiem nóg, lecz serca”. („Widnokrąg”)
9. To prawda, że znaleźć siebie to nieprosta sprawa. Kto wie, czy nie najtrudniejsza ze wszystkich spraw, jakie człowiek ma do załatwienia na tym świecie”. („Traktat o łuskaniu fasoli”)

Powyższe fragmenty doskonale oddają to, kim dla polskiej literatury był Wiesław Myśliwski. Jak w soczewce skupia się w nich cała jego mądrość – cicha, nieefektowna, ale bezwzględnie fundamentalna. Pisarz ten jak mało kto rozumiał ludzką kruchość, trafnie przypominając nam, że śmiech rzadko bywa wyrazem beztroskiej lekkości; często staje się naszą tarczą i ostatnią formą siły w starciu z rzeczywistością.

Trudno o lepsze podsumowanie jego wielkiego pisarstwa. Wiesław Myśliwski był mistrzem zdań, w których naprawdę mieściło się całe życie. Z niebywałą czułością potrafił zamknąć w nich pamięć, ból, tęsknotę i nieuchronne przemijanie. Choć zmarł, jego głos – wciąż żywy na kartach książek i w doskonałych interpretacjach audio – pozostanie z nami na zawsze, służąc za drogowskaz w poszukiwaniu sensu.