„Nie-Lalka”. Powieść Prusa oczami współczesnych pisarzy. Posłuchaj opowiadań Twardocha, Chutnik i Chmielarza, którzy odmieniają losy bohaterów „Lalki”

Co by było, gdyby Izabela Łęcka nie musiała traktować bogatego zamążpójścia jak jedynego dostępnego planu finansowego? Dokąd wyruszyłby Ignacy Rzecki, gdyby choć raz zajął się własnymi marzeniami zamiast cudzym sklepem? Szczepan Twardoch, Sylwia Chutnik i Wojciech Chmielarz otwierają klasyczną powieść Bolesława Prusa na nowe możliwości. Posłuchajcie „Nie-Lalki” – wyjątkowej serii opowiadań stworzonej z ING Bankiem Śląskim i dostępnej w Audiotece od 17 września 2026.

Projekt ING Banku Śląskie: jak niezależność finansowa zmieniłaby losy bohaterów „Lalki”?

Izabela Łęcka sama decydująca o swoim losie, Ignacy Rzecki gotowy zawalczyć o własne marzenia, a klasyczna powieść Bolesława Prusa opowiedziana na nowo przez Szczepana Twardocha, Sylwię Chutnik i Wojciecha Chmielarza. „Nie-Lalka. Niezależność finansowa zmienia historię” to trzy oryginalne opowiadania, które pokazują, jak mogłyby potoczyć się losy znanych bohaterów, gdyby otrzymali wolność wyboru i możliwość życia na własnych zasadach. Wszystkich historii możecie posłuchać w Audiotece.

Projekt powstał z inicjatywy ING Banku Śląskiego, sponsora strategicznego kinowej ekranizacji „Lalki”. Jego twórcy wracają do powieści Bolesława Prusa, by spojrzeć ze współczesnej perspektywy na obecne w niej tematy pieniędzy, pracy, przedsiębiorczości i ekonomicznej zależności. W nowych opowiadaniach bohaterowie otrzymują szansę, której wcześniej nie mieli: mogą samodzielnie decydować o swojej przyszłości. 

A gdyby tak napisać „Lalkę” jeszcze raz?

Od premiery „Lalki” minęło niemal 140 lat, ale jej bohaterowie wciąż pozostają zaskakująco blisko nas. Kochają nie tych, których powinni, próbują sprostać oczekiwaniom innych, odkładają własne potrzeby na później i podejmują decyzje w rzeczywistości, w której pieniądze potrafią wyznaczyć granice marzeń.

Brzmi znajomo? Najwyraźniej niektóre rzeczy starzeją się wolniej niż cylindry i surduty.

Projekt „Nie-Lalka. Niezależność finansowa zmienia historię” zaczyna się od przewrotnego pytania: co by było, gdyby bohaterowie Prusa otrzymali szansę na życie według własnego scenariusza? Nie chodzi jednak o proste dopisanie klasyce szczęśliwego zakończenia. Autorzy nowych opowiadań robią coś znacznie ciekawszego: dają postaciom możliwość wyboru.

Ignacy Rzecki może wreszcie przestać żyć wyłącznie sprawami innych ludzi. Izabela Łęcka nie musi biernie czekać, aż jej przyszłość zostanie ustalona przy salonowym stoliku. Bohaterowie symbolicznie odcinają sznurki, którymi poruszały konwenanse, status społeczny, rodzinne oczekiwania i finansowa zależność.

Po niemal 140 latach lalka przestaje więc być lalką.

Wielka literatura kontra współczesność

Do ponownego napisania losów bohaterów Prusa zaproszono troje autorów o bardzo wyrazistych, a przy tym zupełnie różnych literackich temperamentach: Szczepana Twardocha, Sylwię Chutnik i Wojciecha Chmielarza.

Każde z nich inaczej spogląda na świat „Lalki”. Każde wybiera z niego inne napięcia, pragnienia i niewykorzystane możliwości. Wszystkie trzy opowiadania łączy jednak przekonanie, że niezależność finansowa nie jest jedynie stanem konta. To możliwość powiedzenia „tak”, gdy naprawdę czegoś pragniemy, oraz „nie”, gdy ktoś próbuje urządzić nam życie według własnego planu.

W projekcie nie chodzi zatem o to, aby dopisać bohaterom kilka zer do majątku. Chodzi o wolność wyboru, odwagę w działaniu, przedsiębiorczość i gotowość do szukania własnej drogi – nawet jeśli prowadzi ona zdecydowanie dalej niż Krakowskie Przedmieście.

„Pamiętnik starego markietana”: Rzecki rusza w Nowy Świat

Ignacy Rzecki jest jednym z tych bohaterów, których łatwo polubić, ale znacznie trudniej przekonać, by zrobili coś dla siebie. W powieści Prusa pozostaje wierny dawnym ideałom, wspomnieniom, sklepowi i Wokulskiemu. Pilnuje cudzych spraw z oddaniem godnym lepszej sprawy, a własne życie cierpliwie odkłada na później.

Szczepan Twardoch pyta: co by się wydarzyło, gdyby Rzecki przestał troszczyć się wyłącznie o cudze interesy i wreszcie zaczął żyć na własnych zasadach?

„Pamiętnik starego markietana” staje się opowieścią o poszukiwaniu własnej drogi, przedsiębiorczości i odwadze potrzebnej do przekroczenia granic dobrze znanego świata. Rzecki otrzymuje możliwość, o której wcześniej być może nawet nie potrafił myśleć: może sam zdecydować, kim chce być i dokąd zmierza.

A kierunek okazuje się naprawdę szeroki. Przed bohaterem otwiera się Nowy Świat. I tym razem nie chodzi wyłącznie o warszawską ulicę.

Charakterystyczna, bezkompromisowa proza Szczepana Twardocha pozwala spojrzeć na starego subiekta inaczej: nie tylko jak na strażnika przeszłości, lecz także człowieka, który wciąż może wybrać przyszłość. Historię interpretuje Maciej Melcer, prowadząc słuchaczy przez ten alternatywny pamiętnik Rzeckiego.

„Lalka, której nie było”: Izabela Łęcka odzyskuje głos

Izabela Łęcka należy do najbardziej rozpoznawalnych, a zarazem najbardziej niejednoznacznych bohaterek polskiej literatury. Od pokoleń jest oceniana, analizowana i oskarżana. Znacznie rzadziej natomiast zadajemy pytanie, jak wyglądałyby jej wybory, gdyby nie ograniczały ich pozycja rodziny, oczekiwania otoczenia i ekonomiczna zależność.

Sylwia Chutnik oddaje Izabeli to, czego w XIX-wiecznej rzeczywistości szczególnie jej brakowało: prawo do opowiedzenia własnej historii.

Co by było, gdyby Łęcka mogła sama decydować o swojej przyszłości? Gdyby bogate zamążpójście nie stanowiło jedynej akceptowanej strategii ratowania rodzinnej sytuacji? Gdyby zamiast odgrywać rolę napisaną przez innych, zaczęła tworzyć własną?

„Lalka, której nie było” to opowieść o wolności, ambicji i cenie niezależności. Sylwia Chutnik, znana z błyskotliwego humoru, odczarowywania mitów i oddawania głosu kobietom, spogląda na Izabelę bez szkolnych uproszczeń. Nie próbuje zamienić jej w nieskazitelną bohaterkę. Pozwala jej być osobą: skomplikowaną, pełną sprzeczności i zdolną do samodzielnych decyzji.

W wersji audio opowiadanie interpretuje Paulina Mikuła. To spotkanie dwóch wyrazistych głosów: współczesnej autorki i bohaterki, która po raz pierwszy może przemówić naprawdę we własnym imieniu.

„Cena wolności”: jedna decyzja może zmienić wszystko

Wojciech Chmielarz również bierze na warsztat los Izabeli Łęckiej, ale prowadzi go w inną stronę. Autor kryminałów i thrillerów psychologicznych dobrze wie, że najbardziej brzemienne w skutki bywają decyzje podejmowane w chwili, gdy nie ma już bezpiecznych rozwiązań.

Co by było, gdyby Izabela zamiast godzić się z narzuconym losem, postawiła wszystko na jedną kartę?

W „Cenie wolności” jedna odważna decyzja uruchamia lawinę wydarzeń. To historia o ambicji, ryzyku i finansowej niezależności, która pozwala bohaterce przejąć kontrolę nad własną przyszłością. Tytuł nie pozostawia jednak złudzeń: wolność może mieć swoją cenę.

Chmielarz buduje opowieść wokół wyboru i jego konsekwencji. Pokazuje, że możliwość samodzielnego decydowania nie oznacza życia bez trudności. Przeciwnie – czasami dopiero niezależność sprawia, że musimy naprawdę wziąć odpowiedzialność za obrany kierunek.

Interpretacja Jakuba Rutki wydobywa z historii napięcie i psychologiczną niejednoznaczność. To propozycja dla tych, którzy lubią literackie eksperymenty, ale oczekują od nich również emocji, tempa i pytania pozostającego ze słuchaczem na długo po zakończeniu nagrania: ile jesteśmy gotowi zaryzykować, żeby żyć po swojemu?

Historie napisane wspólnie ze słuchaczami

„Nie-Lalka” nie powstała wyłącznie przy pisarskich biurkach. Zanim Szczepan Twardoch, Sylwia Chutnik i Wojciech Chmielarz zabrali się do pracy, twórcy projektu oddali głos odbiorcom. Zapytali ich o jedną decyzję, dzięki której mogą dziś żyć na własnych zasadach.

Odpowiedzi przyszły setkami.

Były wśród nich historie o zmianie pracy, wyborze własnej drogi zawodowej, pierwszych oszczędnościach, odcinaniu się od oczekiwań innych ludzi i momentach, które z pozoru wydawały się niewielkie, a z czasem zmieniły całe życie. Nie zabrakło też kota, przez którego jego opiekunka nie wyjechała na saksy, nie założyła rodziny i nie dołączyła do grupy ratującej wieloryby na Południowym Pacyfiku. Literatura lubi wielkie zwroty akcji, ale życie najwyraźniej również ma do nich talent.

Każdy z autorów wybrał jedną nadesłaną opowieść. Imiona nagrodzonych osób i fragmenty ich doświadczeń zostały następnie wpisane w świat „Nie-Lalki”, stając się integralną częścią nowych utworów.

Dzięki temu projekt łączy trzy perspektywy: klasyczną literaturę, wyobraźnię współczesnych pisarzy i prawdziwe historie ludzi, którzy zdecydowali się zmienić własne życie.

Dlaczego ING Bank Śląski zaangażował się w projekt?

ING Bank Śląski jest sponsorem strategicznym kinowej ekranizacji „Lalki”, ale jego udział w projekcie „Nie-Lalka” wynika także z tematów obecnych w samej powieści Prusa.

Pieniądze, praca, przedsiębiorczość, awans społeczny, bezpieczeństwo i zależność ekonomiczna wpływają właściwie na wszystkie najważniejsze decyzje bohaterów „Lalki”. Wokulski zdobywa majątek, próbując przekroczyć granice swojego pochodzenia. Rzecki podporządkowuje życie pracy i interesom innych. Przyszłość Izabeli staje się częścią rodzinnej strategii finansowej.

Nowe opowiadania wydobywają te wątki i pokazują je z dzisiejszej perspektywy. Projekt łączy je z działaniami ING na rzecz finansowej samodzielności i edukacji ekonomicznej, a jednocześnie promuje polską literaturę i kulturę – także wśród młodszych odbiorców.

Klasyka spotyka tu współczesność, literatura spotyka prawdziwe życie, a pytanie „co autor miał na myśli?” ustępuje miejsca znacznie ciekawszemu: co bohaterowie mogliby zrobić, gdyby naprawdę mieli wybór?

Posłuchaj, zanim znów ocenisz Izabelę Łęcką

Szkolne lektury mają pewną szczególną właściwość: często wydaje nam się, że znamy je doskonale, nawet jeśli ostatni raz zaglądaliśmy do nich przed klasówką. „Nie-Lalka” zachęca, by wrócić do świata Prusa bez testu, klucza odpowiedzi i pytania o trzy cechy realizmu.

Tym razem można po prostu posłuchać.

Posłuchać Rzeckiego, który przestaje być wyłącznie wiernym subiektem. Posłuchać Izabeli, która nie chce już pozostawać przedmiotem cudzych ocen i planów. Sprawdzić, jak zmienia się opowieść, gdy jej bohaterowie otrzymują finansową samodzielność, sprawczość i możliwość podjęcia decyzji.

Cykl „Nie-Lalka. Niezależność finansowa zmienia historię” będzie dostępny od 17 września 2026 roku w Audiotece. Kinowa premiera „Lalki” odbędzie się 30 września 2026 roku.

Prus napisał historię, którą znamy. Twardoch, Chutnik i Chmielarz pokazują historie, które mogły się wydarzyć. Załóż słuchawki i sprawdź, co się stanie, kiedy bohaterowie „Lalki” wreszcie sami pociągną za sznurki.