Sachem

Do miejscowości Antylopa przyjeżdża cyrk, którego główną atrakcją jest występ sachema – ostatniego z potomków wodza indiańskiego plemienia Czarne Węże. Ku przerażeniu publiczności Indianin intonuje na scenie pieśń o zagładzie swych pobratymców, której dokonali niegdyś mieszkańcy Antylopy. Czy sachem zemści się za wyrządzone krzywdy…? Nowela ta, zaliczana do najważniejszych osiągnięć Henryka Sienkiewicza, rewolucjonizuje gatunek poprzez grę regułami nowelistycznymi, umiejętną gradację napięcia i jego efektowne rozładowanie. Nie bez znaczenia pozostaje też paraboliczny charakter „Sachema”, ewidentna paralela losu Polaków i dziejów ginącej społeczności indiańskiej, a także szydercze oskarżenie zaborcy, który podstępnie wyniszcza słabsze narody.