Czy Iran sprzed rewolucji 1979 roku był nowoczesnym państwem zmierzającym ku Zachodowi, czy raczej krajem na krawędzi wybuchu społecznego? Jak doszło do obalenia szacha i przejęcia władzy przez ajatollahów?
Przez dekady Iran rządzony przez Mohammada Rezę Pahlawiego był jednym z najważniejszych sojuszników USA na Bliskim Wschodzie. Dynamiczna modernizacja, reformy i westernizacja kraju szły jednak w parze z narastającym niezadowoleniem społecznym, represjami politycznymi i rosnącą rolą duchowieństwa szyickiego. Rewolucja islamska z 1979 roku całkowicie zmieniła układ sił w regionie i do dziś kształtuje politykę Iranu.
W trzecim odcinku programu „Dzieje” Marcin Giełzak rozmawia z Marcinem Krzyżanowskim – iranistą, analitykiem i byłym dyplomatą – o kulisach upadku szacha, roli ajatollaha Chomeiniego oraz o tym, jak wydarzenia sprzed ponad 40 lat wpływają na dzisiejszy Iran i sytuację na Bliskim Wschodzie.
📺 Zostań z nami na kanale: / @zebywiedziec
📸 Obserwuj nas:
TikTok → / zebywiedziec
Instagram → / zeby.wiedziec
Facebook → / zeby.wiedziec
Spis treści:
00:00:00 - wstęp i wprowadzenie
00:01:04 - skąd wzięła się dynastia Pachlawich?
00:04:28 - kim są Irańczycy?
00:08:41 - Reza Chan - jak zdobył władzę?
00:15:09 - dlaczego Brytyjczycy potrzebowali irańskiego "Bonapartego", by zabezpieczyć swoje interesy?
00:22:56 - dwa lwy Rezy Szacha – Irański Ataturk czy brutalny tyran? Nowoczesne państwo narodowe budowane nagą siłą
00:25:29 - korytarz perski i inwazja aliantów (1941) – Dlaczego Sowieci i Brytyjczycy zmusili szacha do abdykacji w cieniu II wojny światowej.
00:29:51 - kryzys irański 1946 roku i formujący strach przed komunizmem.
00:36:19 - próba nacjonalizacji ropy i rzucenie wyzwania brytyjskiemu monopolowi
00:43:12 - przywrócenie szacha
00:46:06 - brutalizacja reżimu, tortury tajnej policji i fasadowa westernizacja narodu. 00:54:16 - Biała Rewolucja
01:02:06 - dlaczego irańscy intelektualiści i duchowni odrzucili narzucany z góry amerykański styl życia
01:04:07 - jubileusz w Persepolis (1971)
01:13:35 - szok naftowy po wojnie Jom Kippur
01:17:17 - Ajatollah Chomeini zrywa z kwietyzmem
01:27:03 - kasety magnetofonowe i błąd wygnania - paryski azyl Chomeiniego
01:31:32 - zimnowojenna iluzja Zachodu
01:37:28 - dlaczego wygrali mułłowie? – Zniszczone społeczeństwo obywatelskie a potężna struktura organizacyjna meczetów.
01:42:48 - mit złotego lwa: czy Pachlawi powrócą?
01:54:00 - polska armia Andersa w Iranie
#historia #iran #dzieje
