Piłsudski – fakty i mity. Ucieczka od prezentyzmu

Mariusz Wołos
Historyk, sowietolog, edytor źródeł i eseista, profesor nauk humanistycznych. Pracuje w Instytucie Historii i Archiwistyki Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie oraz w Instytucie Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN w Warszawie. W latach 2007-2011 dyrektor Stacji Naukowej w Moskwie. Autor blisko 300 prac naukowych oraz krytycznych edycji źródłowych z zakresu stosunków międzynarodowych i historii dyplomacji w XX wieku, sowietologii, biografistyki, irredenty polskiej, historii historiografii. Autor książki „Józef Piłsudski. Rzecz o nieprzeciętności”.
Mariusz Wołos, autor książki „Józef Piłsudski. Rzecz o nieprzeciętności”, odpowiada na pytania Rafała Górskiego, redaktora naczelnego Tygodnika Spraw Obywatelskich.
Choć nieraz mówię o durnej Polsce, wymyślam na Polskę i Polaków, to jednak Polsce tylko służę.
Józef Piłsudski
Pierwszy Marszałek Polski uprawiał politykę, która odpowiadała panującym wówczas stosunkom i na miarę realnych możliwości. Popełniał poważne błędy i ponosił porażki, jak każdy polityk. Borykał się z wieloma naturalnymi przeciwnościami przy prowadzeniu działalności politycznej w warunkach braku własnego państwa, bardzo często napotykał na swojej drodze bariery, których nie mógł przekroczyć, co w konsekwencji uniemożliwiało mu urzeczywistnienie wszystkich jego pragnień oraz własnej wizji wolnej Polski.
Ryszard Świętek, „Lodowa ściana. Sekrety polityki Józefa Piłsudskiego 1904-1918”
Jednym z najtrudniejszych wyzwań dla historyka jest ucieczka od prezentyzmu. Przerzucanie na przeszłość dzisiejszych kalek myślenia, współczesnych wartości, światopoglądu i horyzontu postrzegania rozmaitych spraw zawsze prowadzi do deformacji wizji przeszłości. (…) Czy można zatem pisać o przeszłości w sposób zrozumiały dla współczesnego czytelnika? Nie mam pewności. Moja niepewność rośnie wraz ze świadomością pisania o postaciach nieprzeciętnych czy ponadprzeciętnych. Tymczasem postacie pomnikowe zawsze wzbudzały animozje, niekiedy zażarte spory prowadzące do obrzucania się błotem, w skrajnych przypadkach do używania siły. Historyk winien mieć świadomość, że w jednych czasach stawia się chętnie pomniki określonej postaci historycznej, w innych zaś tę samą postać zrzuca z cokołów.
Mariusz Wołos, „Józef Piłsudski. Rzecz o nieprzeciętności”
12 maja 1926 roku Józef Piłsudski dokonał przewrotu wojskowego. Czy zamach majowy uratował nasze państwo, czy zniszczył polską demokrację? Jakie wnioski wynikają dziś dla nas, obywateli, po 100 latach?
„Rzecz o nieprzeciętności” – skąd taki podtytuł pana książki?
Polskę, być może, czekają i ciężkie przeżycia. Podczas kryzysów – powtarzam – strzeżcie się agentur. Idźcie swoją drogą, służąc jedynie Polsce, miłując tylko Polskę i nienawidząc tych, co służą obcym.
Jaki wpływ na działania Piłsudskiego miała agentura zaborców?
Czytaj też
→ Jesteśmy w karcie dań. Lekcje z powstania styczniowego i wojny na Ukrainie • Lech Mażewski, Rafał Górski
Jakie są najważniejsze mity, i odpowiadające im fakty, dotyczące bohatera pana książki?
Co to znaczy, że Piłsudski był „socjalistą niepodległościowym”?
Gdyby Piłsudski dziś żył, jak skomentowałby aktualne relacje polsko-ukraińskie? Pytam w kontekście rozdziału „Polityka bata” z pana książki.
Jakiego ważnego pytania nikt jeszcze panu nie zadał w tematach, o których rozmawiamy, i jaka jest na nie odpowiedź?
Pobierz mp3
Tygodnik Spraw Obywatelskich
Od 2020 roku odkrywamy niewygodne prawdy i nagłaśniamy historie, które mają moc zmieniać Polskę.
Przekaż darowiznę i stań się naszym współwydawcą
Zapraszamy na staże, praktyki i wolontariat!
Dołącz do nas!
Muzyka „Also Sprach Zarathustra – Einleitung” – Kevin MacLeod, CC BY 3.0