Jest rok 1648. Na ukraińskich rubieżach Rzeczypospolitej narasta napięcie. Wkrótce ta półdzika, pociągająca i niepokojąca zarazem kraina stanie się areną straszliwych, ciągnących się latami walk. Wrzuceni w dziejowy wir bohaterowie powieści staną przed trudnymi wyborami, gdy na szali ważyć się będzie miłość, obowiązek i życie.
„Ogniem i mieczem” to pierwsza część historycznej trylogii Henryka Sienkiewicza, w skład której wchodzą także „Pan Wołodyjowski” oraz „Potop”. Akcja powieści rozgrywa się w latach 1648–1651, w czasie powstania Chmielnickiego, na ukraińskim Zaporożu (które stanowiło wówczas część Rzeczypospolitej). Wątek walk polsko-kozackich splata się w „Ogniem i mieczem” z historią miłości głównego bohatera, porucznika Jana Skrzetuskiego i pięknej Heleny Kurcewiczówny. Począwszy od roku 1883 utwór ukazywał się w warszawskim dzienniku „Słowo” i krakowskim dzienniku „Czas” jako powieść w odcinkach, budząc entuzjazm czytelników. Pełna werwy akcja, brawurowe przygody, emocjonujący wątek miłosny, nostalgia i humor, a wszystko to w aurze patriotycznej polskości — Henrykowi Sienkiewiczowi udało się idealnie trafić w gust i potrzeby czytelników. Już w 1884 roku ukazało się książkowe wydanie „Ogniem i mieczem”, z nową wersją zakończenia — i natychmiast stało się bestsellerem.
